
De afspraak was helder en iedereen knikte. Twee weken later gaat het weer zoals daarvoor.
Het team heeft de afspraak prima begrepen. Zodra de toepassing spannend, lastig of onhandig wordt, neemt het vertrouwde gedrag het weer over.
Een nette afspraak kan een lastig gesprek afsluiten
Teams houden van afspraken. Een afspraak geeft orde en het gevoel dat een probleem is opgelost, of dat er in elk geval aan gewerkt wordt.
Formuleringen als ‘we spreken elkaar eerder aan’, ‘we nemen meer eigenaarschap’ en ‘we communiceren opener’ klinken bovendien zo redelijk dat vrijwel iedereen ermee instemt. Juist daardoor blijft buiten beeld wat mensen in een lastige situatie werkelijk van elkaar verwachten.
De zwakke plek verschijnt pas in de praktijk.
Een collega ziet dat een deadline onhaalbaar wordt en twijfelt of hij dat nu al moet melden. De projectleider zit niet te wachten op een nieuw probleem in het overleg en begint meteen over oplossingen. Een teamlid dat het besluit eigenlijk niet steunt, knikt omdat het gesprek al uitloopt.
Iedereen kende de afspraak. Op het moment dat het ongemakkelijk werd, bood die afspraak alleen weinig houvast.
Druk haalt het oude gedrag terug
Nieuwe afspraken ontstaan meestal in een relatief rustig gesprek. Het echte werk begint wanneer tijdsdruk, meningsverschillen of onzekerheid terugkomen.
Dan grijpt ieder mens sneller terug op vertrouwd gedrag. De een sust, de ander gaat controleren, een derde zwijgt of werkt harder.
In de IOM-methode noem ik dat de Autopilot: het automatische deel in ons dat reageert voordat we bewust hebben gekozen. De Autopilot doet wat zich eerder heeft bewezen en is daarin snel en betrouwbaar. De bereidheid om het anders te doen kan dus volkomen oprecht zijn. Als de afspraak op het beslissende moment een te vaag alternatief biedt, kiest de Autopilot voor wat hij kent.
Dat sluit aan op het patroon uit het vorige artikel. Het onderwerp verandert, de beweging tussen mensen blijft vaak hetzelfde.
Maak de trigger onderdeel van de afspraak
Een sterke afspraak bevat drie dingen:
- De situatie waarin de afspraak nodig is.
- Het gedrag dat zichtbaar moet worden.
- De manier waarop het team elkaar eraan herinnert.
‘We geven elkaar feedback’ wordt dan bijvoorbeeld:
Wanneer een deadline dreigt te verschuiven, meldt de eigenaar dat vóór het volgende overleg en zegt hij erbij wat hij nodig heeft. Wie de melding krijgt, stelt eerst twee vragen en komt daarna pas met een oplossing.
Nu kan het team zien of de afspraak wordt nagekomen.
Bespreek ook wat de toepassing moeilijk maakt
Instemming aan tafel zegt weinig over wat er onder druk overeind blijft.
Een werkbare manier is om teamleden vooraf te laten verkennen in welke situaties het lastig wordt om de afspraak na te komen.
De een verwacht stil te vallen bij een felle reactie. De ander weet dat hij bij tijdsdruk oplossingen aandraagt voordat het probleem helder is. Een derde twijfelt of de afgesproken beslisruimte er echt is.
Door die situaties vooraf te bespreken, komen praktische bezwaren, eerdere ervaringen en belangen op tafel voordat ze leiden tot uitstel of stil verzet.
Het team kan dan samen bepalen welke steun, herinnering of grens er nodig is. Een kritische stem vertraagt het besluit soms even. Diezelfde stem voorkomt vaak dat het team over twee weken dezelfde afspraak opnieuw moet maken.

Kijk terug op wat er werkelijk gebeurde
Neem een team dat heeft afgesproken om dreigende vertraging vroeg te melden.
In de terugblik blijkt dat een teamlid de vertraging al zag aankomen. Hij verwachtte een felle reactie van de projectleider en hield zijn mond.
Toen de vertraging uiteindelijk op tafel kwam, nam de projectleider het gesprek direct over.
Precies daar wordt zichtbaar wat de afspraak onder druk nodig heeft. Ruimte om onzekerheid vroeg te benoemen en iemand die eerst doorvraagt voordat hij met oplossingen komt.
Zo levert een mislukte toepassing bruikbare informatie op. Het team ziet waar de Autopilot het overnam, waar het keuzemoment lag en welk gedrag de volgende keer helpt.
Op die manier krijgt een afspraak stevigheid in het dagelijkse werk.
Van instemming naar zichtbaar gedrag
Maken jullie regelmatig heldere afspraken die onder druk weer verdwijnen? Kijk dan naast de afspraak zelf ook naar het patroon dat de afspraak steeds inhaalt.
Welke situatie haalt het oude gedrag terug? Wat doet ieder teamlid op dat moment? En welke kleine, zichtbare tegenbeweging moet er dan klaarliggen?
Wil je samen verkennen waar de ontwikkeling van jullie team het best kan beginnen? Plan een verkennend gesprek of lees meer over teamcoaching, teamtraining en de IOM-methode.
